Khởi nghiệp: Bắt đầu từ giáo dục thái độ tự lập

Khởi nghiệp: Bắt đầu từ giáo dục thái độ tự lập

Nguyễn Đặng Tuấn Minh

Khởi nghiệp, cụm từ gần đây được ngành ngành, nhà nhà nhắc đến nhiều như một trào lưu thời thượng, dễ khiến những ai đang làm việc liên quan đến nó đều tự nhiên thấy mình đặc biệt. Là một người khởi nghiệp và thất bại nhiều lần, động lực khiến tôi nhận lời viết về Khởi nghiệp trên Tia Sáng bắt đầu từ một buổi tối khi cầm trên tay cuốn sách nhỏ cho trẻ em này. 

Khi nhìn bìa cuốn sách, bạn sẽ thấy thật thú vị vì cuốn sách kể câu chuyện về hai cô cậu quyết định kinh doanh để tự mua găng tay đánh bóng chày và tham gia trại hè bóng đá. Bạn sẽ cùng các nhân vật chập chững đi vào kinh doanh bằng những định nghĩa vô cùng thú vị về quảng cáo, về mô tả sản phẩm dịch vụ, về cách đấu tranh đòi hỏi quyền lợi chính đáng và đàm phán. Và khi đọc đến trang cuối của cuốn sách nhỏ cho trẻ em này, có thể cũng như tôi, bạn sẽ ngộ ra rằng, xây dựng một văn hóa quốc gia khởi nghiệp hay gì đó tương tự thường bắt đầu từ những thứ căn bản, gốc rễ sâu xa, đơn giản nhưng không dễ: đó là nỗ lực của cả một hệ sinh thái ở nhiều cấp độ mà nhà trường và gia đình là những cái nôi quan trọng nhất. Khi trẻ em được giáo dục thái độ tự lập trong cuộc sống và học cách kiếm đồng tiền chân chính từ sức lao động của mình, tinh thần khởi nghiệp mới có rễ sâu gốc bền. 

Lần lại tuổi thơ Bill Gates hay Mark Zuckerberg, có thể thấy họ không bỗng nhiên trở thành thiên tài. Họ luôn chủ động, không ngừng khám phá, có trách nhiệm với đồng tiền kiếm được và nghiêm túc trong đầu tư thời gian công sức vào công việc kinh doanh. Một nền văn hóa giáo dục khuyến khích sự chủ động mới có thể đẻ ra những triệu phú 9 tuổi ở Mỹ (chuyên kinh doanh kẹo)¹. 

Tôi lại ngẫm thêm rằng, nếu những cuốn sách này được đưa vào trường học cho trẻ em sớm hơn, có lẽ những sinh viên, doanh nhân khởi nghiệp 22 tuổi tôi gặp sẽ có thể tự tin bước vào công việc kinh doanh mà không ngơ ngác đi tìm những ước mơ Zuckerberg. Các em có thể trở thành những doanh nhân tốt hơn, có trách nhiệm hơn như hai bạn nhỏ trong câu chuyện, quan sát chính nhu cầu xung quanh và thế mạnh của bản thân để có thể đưa ra những sản phẩm dịch vụ hữu ích cho cuộc sống. Trong suốt câu chuyện khởi nghiệp của hai đứa trẻ 9 tuổi, không hề có bóng dáng can thiệp của các bậc cha mẹ. Họ xuất hiện duy nhất một lần trong đoạn thoại khen ngợi những đứa trẻ hợp tác tốt với nhau. Cha mẹ quan sát, tạo ra những giới hạn cần thiết và họ đánh giá cao sự độc lập tự chủ của trẻ. 

Ở một đất nước mà một đứa trẻ nhỏ được chăm bẵm đến 22 tuổi vẫn chưa hết là “thằng bé”, “con bé” được bao cấp và chăm chút từng li từng tí, khi ra trường vẫn không chủ động kiếm tiền, sống ỷ lại vào bố mẹ, rồi gia đình phải dồn tiền của chạy công chạy việc, thì khuyến khích tinh thần tự khởi sự kinh doanh, dù có thể chỉ là khởi sự bằng một quán trà đá vỉa hè để tự nuôi sống bản thân, đồng nghĩa với thay đổi tư duy hoàn toàn trong mỗi công dân trẻ, khiến họ có ý thức độc lập tự chủ và tự quyết cuộc đời mình, là điều hết sức quan trọng.

Ở một đất nước mà còn quá nhiều người phụ nữ ở nông thôn vừa phải đối mặt với nguy cơ bạo hành, vừa phải làm trụ cột gia đình về kinh tế, dạy dỗ con cái, thì khuyến khích khởi sự kinh doanh để họ có thể chủ động thay đổi cuộc đời mình, cũng là điều rất cần thiết. 

Và vì vậy, thay vì nhận mình đang tham gia vào “phong trào khởi nghiệp”, tôi nghĩ đơn giản, viết lách cùng với những công việc hỗ trợ khác cho khởi nghiệp đồng nghĩa với góp phần xây dựng văn hóa khuyến khích sự độc lập sáng tạo và tinh thần doanh nhân trong mỗi con người. Là một người đang vận hành một tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, với vai trò là một giảng viên đang hỗ trợ sinh viên học kinh doanh, tôi cũng mong muốn làm tốt từ những công việc rất nhỏ, đó là viết những gì thật đơn giản và thiết thực để mọi người đều có thể sử dụng những kiến thức đó một cách hiệu quả nhất, chia sẻ những gì chân thành nhất và lắng nghe để học hỏi được nhiều nhất. 
--------
¹ http://www.doanhnhansaigon.vn/ chan-dung-doanh-nhan/nhung-doanh-nhan-nho-tuoi-nhat-the-gioi/1082057/

Khởi nghiệp tinh gọn cho doanh nghiệp B2B

Nguyễn Đặng Tuấn Minh

“Lean B2B – Build Products business want” - Cuốn sách khởi nghiệp tinh gọn để bán hàng cho doanh nghiệp- Xây dựng những sản phẩm mà doanh nghiệp muốn. Tác giả: Étienne Garbugli.

Lấy cảm hứng từ khởi nghiệp tinh gọn, cuốn sách Lean B2B¹ là cuốn sách đặc biệt quan trọng cho những ai khởi nghiệp chọn con đường chông gai là bán hàng cho doanh nghiệp. Étienne Garbugli tiếp cận bán hàng cho doanh nghiệp theo phương pháp của khởi nghiệp tinh gọn với từng bước hướng dẫn chi tiết, từ bức tranh lớn đến những chuẩn bị cụ thể và các bước tiến hành.

Xuất phát từ điểm khác biệt lớn nhất & những khó khăn đặc thù

Ví von việc bán hàng cho doanh nghiệp giống như David gặp người khổng lồ Goliah, với một doanh nghiệp khởi nghiệp, tác giả chỉ ra rằng việc bán hàng cho một doanh nghiệp gian nan và đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng như thế nào: “Không chuẩn bị là chuẩn bị cho thất bại”. Thay vì chỉ một người ra quyết định mua hàng trong B2C1, bán hàng cho doanh nghiệp khiến khởi nghiệp phải chuẩn bị tâm thế cho việc thuyết phục cho những nhóm khác nhau trong công ty với những tiêu chí khác nhau và người ra quyết định cuối cùng không phải là một người duy nhất. Doanh nghiệp có nhiều mối quan tâm đòi hỏi bạn phải có sự chuẩn bị, hiểu biết và đặc biệt luôn sẵn sàng đàm phán. Đó là lý do, bán hàng B2B giống như một cuộc chiến không cân sức giữa người bán và khách hàng. Với khởi nghiệp bán hàng cho doanh nghiệp, khởi nghiệp tinh gọn B2B là tìm kiếm câu chuyện khớp giữa sản phẩm và thị trường (product-market fit) càng hiệu quả càng tốt.

Cuốn sách này cho bạn điều gì?

Thay vì mang sản phẩm thử ra ngay thị trường, khởi nghiệp B2B cần trang bị cho mình thật tốt kiến thức ngành, hiểu biết về doanh nghiệp, chuẩn bị network và các kỹ năng networking cũng như cách thức thâm nhập thực tế của khách hàng doanh nghiệp và phát triển đội nhóm của công ty mình trước khi ra mắt đối tác tiềm năng hoặc những khách hàng đầu tiên.

Qua những bước chuẩn bị, các khởi nghiệp B2B sẽ đi vào câu chuyện hiểu thị trường, hình thành giả định và tìm kiếm những khách hàng để thử nghiệm sản phẩm đầu tiên bằng cách thức khôn ngoan để hiểu rõ vấn đề, đặt thứ tự ưu tiên với vấn đề mình sẽ giải quyết, từ đó mới phát triển sản phẩm thử với tính năng tối thiểu (MVP- minimum viable product). Cuốn sách cũng chỉ ra cho bạn những thách thức mà doanh nghiệp phải đối mặt khi bán hàng B2B trong từng giai đoạn.

Cuốn sách này dành cho ai?

Không chỉ những người sáng lập các doanh nghiệp B2B, cuốn sách này phục vụ cả những giám đốc sản phẩm, nhà phát triển sản phẩm và chuyên gia marketing, những người cần hiểu quá trình dẫn đến thuyết phục trái tim của khách hàng là doanh nghiệp diễn ra như thế nào.

Cuốn sách còn là gợi ý cực kỳ thiết thực cho những nhà đầu tư thiên thần, nhà đầu tư mạo hiểm để đánh giá doanh nghiệp khởi nghiệp mà mình sẽ đầu tư, đặc biệt là khả năng xây dựng một sản phẩm khớp với nhu cầu thị trường của doanh nghiệp B2B.
Cuối cùng, đây là cuốn sách tuyệt vời cho những nhân viên bán hàng cho doanh nghiệp. Mỗi một nhân viên bán hàng cho doanh nghiệp đều phải hiểu điều gì sẽ xảy ra nếu bạn bán hàng cho doanh nghiệp. 
--------
¹ B2B – Business to Business dùng để chỉ các công ty có sản phẩm dành cho doanh nghiệp, phân biệt với B2C – Business to Customer là chỉ doanh nghiệp có sản phẩm dành cho khách hàng lẻ.

Ba điểm yếu của khởi nghiệp Việt Nam

Nguyễn Đặng Tuấn Minh

Startup Green Leap (được IPP đầu tư) giới thiệu
sản phẩm cho khách hàng trong buổi Demo Day
của chương trình tăng tốc khởi nghiệp của IPP.
Ảnh: Ipp.vn

Khởi nghiệp trong kinh doanh đòi hỏi sự chuẩn bị về tinh thần, kiến thức và kỹ năng. Lựa chọn con đường kinh doanh để khởi nghiệp là lựa chọn một con đường gian khổ.

“Biết mình biết người, trăm trận trăm thắng”, việc hiểu biết bản thân, những điểm mạnh cần khai thác và những điểm yếu cố hữu cần khắc phục ngay sẽ giúp khởi nghiệp Việt Nam có khả năng tiến xa hơn trên con đường kinh doanh nói chung. Nhiều lời khuyên các khởi nghiệp nên tập trung vào thế mạnh, nhưng có những điểm yếu không thể không khắc phục vì về lâu dài nó sẽ ảnh hưởng đến khả năng sống sót của doanh nghiệp. Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả qua những quan sát trong quá trình làm việc với doanh nghiệp khởi nghiệp.

Có quá nhiều ý tưởng

Khác với nhiều người rơi vào trạng thái bí ý tưởng, các nhóm khởi nghiệp, tôi tiếp xúc thường rơi vào trạng thái đối lập là có quá nhiều ý tưởng mà chưa biết bắt đầu từ đâu. Nếu bạn đặt câu hỏi là: bạn đang làm gì? thì không ít các khởi nghiệp sẽ kể ra không dưới ba ý tưởng đang có trong đầu và/hoặc đang triển khai. Các bạn thử rất nhiều, kinh doanh nhiều thứ khác nhau cùng một lúc, cho ra đời những thành công nho nhỏ, hoặc rất nhiều thất bại và đôi khi các doanh nghiệp khởi nghiệp dậm chân tại chỗ với một mớ ý tưởng.

Nhiều khởi nghiệp lại muốn nhắm vào tất cả khách hàng trên thị trường. Không khó để nhận ra, trên website của nhiều bạn khởi nghiệp, ví dụ, phần mềm quản lý khách hàng, thiếu một câu chuyện tập trung cho một đối tượng khách hàng cụ thể. Các bạn nghĩ rằng mình có thể bao phủ toàn bộ thị trường, đưa ra thật nhiều sản phẩm dịch vụ và có thể thực hiện để phục vụ nhu cầu rộng khắp của các khách hàng. Tuy vậy, hãy coi trọng chất lượng hơn số lượng, hãy tập trung vào thế mạnh lớn nhất của bạn hoặc thứ mà thị trường đang thiếu thốn nhất. Cơ hội thành công chỉ đến với những người thực sự vượt trội. Mà muốn có sự vượt trội, bạn phải đầu tư thời gian, công sức và sự tập trung toàn bộ nguồn lực vào một thứ mà thôi.

Một biểu hiện khác là sự thử nghiệm quá nhiều thứ một lúc nhưng không tập trung và phân tích thế mạnh của mình. Nhiều bạn khởi nghiệp dựa trên quan sát những nhu cầu “hot” trên thị trường. Vì đuổi theo hết trào lưu này sang trào lưu khác mà thiếu cân nhắc đến thế mạnh và nguồn lực của mình, nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp chỉ dừng lại ở việc tồn tại, không thể tập trung ở một mảng thị trường cụ thể và khai thác một công việc kinh doanh rõ ràng để khiến nó phát triển.

Việc có quá nhiều ý tưởng là một điểm yếu lớn bởi lẽ, khi có quá nhiều ý tưởng, nguồn lực triển khai thường bị phân tán và khó đạt được hiệu quả cao nhất. Mặt khác, việc phân tán cho nhiều ý tưởng thường khiến các nhóm khởi nghiệp có nguy cơ tan rã sớm do mâu thuẫn về tầm nhìn và tập trung nguồn lực cả đội. Nguyên nhân của việc có nhiều ý tưởng thì có nhiều, nhưng mặt trái của nó về lãng phí thời gian và chi phí cơ hội thì không phải doanh nghiệp khởi nghiệp nào cũng nhận ra.

Để khắc phục, cách quan trọng là phải có tiêu chí lựa chọn ý tưởng, ưu tiên những ý tưởng mang tính khả thi, có khả năng tiến xa và đặc biệt phù hợp với đam mê và năng lực của cả nhóm. Công thức chung cho việc phân loại, sắp xếp thứ tự ưu tiên và tập trung chính là cách để một khởi nghiệp tìm được tiếng nói đồng thuận, tầm nhìn của cả đội.

Tiếng Anh giao tiếp kém 

Nhiều nhà đầu tư tiềm năng nước ngoài gặp khó khăn trong giao tiếp và hiểu các doanh nghiệp khởi nghiệp về sản phẩm, dịch vụ của họ. Rào cản lớn nhất đó chính là tiếng Anh. Các doanh nhân khởi nghiệp đang đánh mất cơ hội của mình trước các khởi nghiệp nước ngoài do khả năng ngôn ngữ kém, khả năng biểu đạt ý tưởng kém và thiếu sự tự tin cần thiết khi giao tiếp bằng ngôn ngữ nước ngoài. Trong bối cảnh hội nhập khu vực và thế giới, việc thiếu kỹ năng cơ bản này đang hạn chế rất nhiều cơ hội tiếp cận các nhà đầu tư nước ngoài, giảm năng lực cạnh tranh của chính doanh nghiệp. Nhiều người hoạt động trong lĩnh vực khởi nghiệp có chung nhận định rằng, việc không tự vượt qua rào cản ngôn ngữ thể hiện sức ì rất lớn trong tâm lý của các doanh nghiệp khởi nghiệp Việt Nam. Nó cũng thể hiện sự thiếu sẵn sàng cho khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Khởi nghiệp Việt Nam sẽ không thể ra khỏi ao làng nếu tình trạng tiếng Anh vẫn còn ở mức dừng lại vài câu chuyện, xin chào, tạm biệt và chỉ bất lực sử dụng ngôn ngữ hình thể và vốn tiếng Anh hạn hẹp để mô tả sản phẩm, dịch vụ của mình.

Việc cải thiện trình độ tiếng Anh, khả năng giao tiếp, phát âm không phải quá khó. Tất cả bắt đầu từ tư duy và tầm nhìn để hội nhập. Có một câu chuyện của nhóm trẻ khởi nghiệp tôi biết thực sự đáng suy nghĩ. Khi xác định nhất định phải phát triển một ứng dụng hỗ trợ những người bán hàng trực tuyến bằng tiếng Anh, CEO của công ty đã quyết định bắt cả đội học tiếng Anh thật tốt song song với việc phát triển ứng dụng về mặt công nghệ. Không một nhà đầu tư hay đối tác nào nghi ngờ về tầm nhìn toàn cầu của bạn nếu bạn đang sở hữu một đội ngũ tự tin giao tiếp bằng tiếng Anh với họ. Thực tế đã chứng minh, những nhóm khởi nghiệp của Việt Nam bắt đầu xây dựng một chút tiếng tăm hay thành công trên thị trường quốc tế đều là những nhóm sở hữu những nhân viên có trình độ tiếng Anh tốt.

Thiếu và yếu kiến thức nền tảng

Sự thiếu hiểu biết của startup về những vấn đề có liên quan đến kinh doanh chuyên nghiệp cũng là một cản trở đến sự thành công của các khởi nghiệp. Trong đó có hiểu biết về tài chính, luật pháp và thị trường.

Họ thiếu hiểu biết về tài chính trong khi các nhà đầu tư cần con số về tiềm năng công việc kinh doanh một cách thực tiễn để có thể ra những quyết định trên khoản tiền đầu tư của họ. Họ thiếu hiểu biết nên vướng vào nhiều vấn đề như thiếu cân nhắc về loại hình công ty khi thành lập, không bảo hộ tài sản sở hữu trí tuệ. Họ thiếu hiểu biết về thị trường, các con số về đối thủ cạnh tranh, khách hàng tiềm năng. Cuộc chơi vốn thuộc về những người hiểu nhu cầu thị trường khiến không ít khởi nghiệp Việt Nam mất hẳn lợi thế cạnh tranh so với startup ngoại vốn tìm hiểu thị trường rất kỹ trước khi bắt đầu ngay cả khi họ kinh doanh trên thị trường Việt Nam.

Nhiều nguyên nhân dẫn đến sự thiếu hụt này, trong đó không thể không kể đến nguyên nhân khách quan là lỗi của hệ thống giáo dục. Tuy vậy, trước khi thực sự chờ đợi những thay đổi mang tính căn bản, các khởi nghiệp phải tự cứu lấy mình, tự trang bị cho mình kiến thức cần thiết để chủ động sống sót và tồn tại bền vững.

CEO của Google và rất nhiều chuyên gia khởi nghiệp trên thế giới có chung nhận định và lời khuyên dành cho các startup Việt Nam là hãy chiếm lĩnh thị trường nội địa trước khi vươn ra thế giới. Tuy vậy, nếu nhìn lại với điểm yếu là thường thiếu thông số thị trường, thiếu cái nhìn tổng quan, thiếu ý thức về việc phải nghiên cứu thông số thị trường trước khi bắt đầu, các khởi nghiệp Việt Nam khó có thể chiếm lĩnh thị trường nhà. Với điểm yếu ngôn ngữ và kiến thức nền tảng, việc vươn ra thị trường nước ngoài càng trở nên khó khăn. Nếu không có những đột phá về sản phẩm mũi nhọn, ngôn ngữ và kiến thức nền tảng, khởi nghiệp Việt Nam sẽ không thực sự sẵn sàng chiến đấu và chiến thắng trên sân nhà và tìm những cơ hội lớn hơn trên sân chơi quốc tế.

Sách Khởi nghiệp: Kinh thánh cho gọi vốn cộng đồng

Kinh thánh cho gọi vốn cộng đồng

Nguyễn Đặng Tuấn Minh

Crowdfunding - “Gọi vốn cộng đồng” đã bắt đầu hình thành ở Việt Nam với nhiều dự án kêu gọi được khoảng một triệu USD trên các nền tảng gọi vốn của Mỹ (như Emotiv Insight và Misfit Wearables gọi vốn trên Kickstarter và Indiegogo) và vài trăm triệu đồng trên các nền tảng của Việt Nam (như các tác giả của bộ truyện tranh Long Thần Tướng kêu gọi được hơn 300 triệu để xuất bản mỗi tập) dù thành công như vậy rất hiếm.

Tuy nhiên, dù thất bại hay thành công, việc kêu gọi vốn cộng đồng đem lại những bài học quan trọng đối với các dự án và doanh nghiệp khởi nghiệp.

Cuốn “Kinh thánh cho gọi vốn cộng đồng – Làm thế nào để gọi vốn cho khởi nghiệp, các trò chơi, video và các dự án” của Scott Steinberg và Rusel DeMaria là một cuốn sách vỏn vẹn 90 trang nhưng nó chính xác là những gì bạn cần để xây dựng chiến lược gọi vốn cộng đồng thành công.

Bạn có thể đọc hết cuốn sách trong vòng hơn một giờ, nhưng để thực hiện được nó, bạn cần cả tháng, thậm chí vài tháng bởi lẽ, “không chuẩn bị là chuẩn bị cho thất bại”.

Cuốn sách bắt đầu từ những khái niệm cơ bản như định nghĩa, kèm theo những so sánh rất thực tiễn về gọi vốn thông thường và gọi vốn cộng đồng, điểm mạnh, điểm yếu của từng loại hình. Với lợi thế vượt trội như không phải đổi cổ phần, gọi các khoản tài trợ nhỏ từ nhiều khách hàng tiềm năng, gọi vốn cộng đồng thành công không chỉ có ý nghĩa về tài chính mà còn có ý nghĩa thử nghiệm thị trường khi đo lường được mức độ quan tâm của đám đông với sản phẩm. Khi chuẩn bị gọi vốn cộng đồng cho dự án, sản phẩm dịch vụ của mình, chính là lúc bạn chuẩn bị cho sản phẩm những bước đầu tiên ra thị trường, tìm kiếm những người đầu tiên chấp nhận nó.

Sự thành công hay thất bại của gọi vốn đầu tư đều cho chúng ta những bài học nhất định về câu chuyện thị trường, sự chuẩn bị và tiềm năng sản phẩm. Không phải là cuốn sách giáo điều mà đây là những ví dụ thực tế giúp bạn trang bị ngay mọi thứ mình cần trước khi gọi vốn. Các trường hợp nghiên cứu được mô tả tỉ mỉ từ chính tác giả của những chiến dịch gọi vốn cộng đồng, cách họ đi từ thất bại đến thành công thực sự hữu ích cho những ai đang phát triển hoạt động này.

Đọc cuốn sách này, doanh nghiệp Việt Nam sẽ không chỉ nhìn nhận một thực tế là gọi vốn cộng đồng là một cơ hội gây quỹ để phát triển sản phẩm của mình cho giai đoạn đầu mà còn là một cách đánh giá thị trường hiệu quả. Phản ứng của những người tương tác với dự án của bạn là một cách để bạn hình dung ra tiềm năng thị trường và khách hàng tương lai của bạn. Đọc cuốn sách, bạn sẽ học cách gạt sang một bên ảo tưởng sức mạnh của gọi vốn cộng đồng để bắt tay vào một chặng đường gian khổ. Điều quan trọng nhất bạn sẽ học từ cuốn sách này là phải có mục đích và chiến lược rõ ràng cho mọi chiến dịch gọi vốn cộng đồng.

Không chỉ là những trường hợp nghiên cứu, cuốn sách cũng dành cho những nhà khởi nghiệp, những chủ dự án cần tìm đến những địa chỉ hữu ích để gọi vốn cộng đồng, với hướng dẫn cụ thể cho việc sử dụng những công cụ/website khác nhau.

Đúng như tên gọi, cuốn sách thực sự là sách gối đầu giường cho những khởi nghiệp tìm kiếm câu chuyện thành công từ việc phát hiện cơ hội từ đám đông đầy tiềm năng nhưng không kém thách thức.